(Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan e’lon qilingan yetti milliy dasturning hayotbaxsh qudrati va umidbaxsh mohiyati haqida)

Kirish o‘rnida: davr talabi va milliy iroda

Har bir tarixiy davr o‘z sinovlarini, o‘z talablarini keltiradi. Bugungi kun — bir tomondan, jahon miqyosida geosiyosiy va iqtisodiy jarayonlarning tezlashuvi, iqlim o‘zgarishi, texnologik inqilob davri bo‘lsa, ikkinchi tomondan, xalqimiz uchun o‘zligini anglash, tараqqiyot sari dadil qadam tashlash davridir. Ana shunday mas’uliyatli pallada Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan e’lon qilingan yetti milliy dastur — bu shunchaki hujjat yoki reja emas, balki millatning kelajakka boqib ishlab chiqqan strategik irodasi, xalq va davlat o‘rtasidagi yangi ijtimoiy shartnomaning ifodasidir.

Ushbu dasturlarning har biri o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, ular birgalikda yaxlit bir tizimni — inson kapitalidan tortib, sog‘liqni saqlash, iqtisodiyot, ekologiya, adolat, mahalla va xalqaro nufuzgacha bo‘lgan barcha jabhalarni qamrab oluvchi kompleks yondashuvni tashkil etadi. Bu — “inson uchun” tamoyilining yangi, yuksak bosqichga ko‘tarilgan ifodasidir. Zero, har qanday buyuk maqsad, avvalo, insonning bilimi, salomatligi, farovonligi va adolat tuyg‘usidan boshlanadi.

Keling, ana shu yetti dasturning har biri xalqimiz hayotiga qanday yangilik, qanday umid va qanday kuch olib kirishini birma-bir mushohada qilaylik.

Birinchi dastur: bilim — kelajak kapitali

Har qanday millatning buyukligi, avvalo, uning ilmiy-intellektual salohiyati bilan o‘lchanadi. Tarix guvohki, qaysi xalq bilimga, ta’limga eng ko‘p mablag‘ va e’tibor qaratgan bo‘lsa, o‘sha xalq jahon taraqqiyoti sahnasida yetakchilik qilgan. Birinchi milliy dastur aynan shu haqiqatdan kelib chiqib, bilim va malakani kelajak taraqqiyotining asosiy kapitaliga aylantirishni maqsad qilib qo‘ygan.

Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga yetkazish — bu shunchaki statistik ko‘rsatkich emas, balki har bir bolaning maktabgacha ta’lim orqali hayotga tayyor bo‘lib kirishini ta’minlash, ta’lim tizimidagi tengsizlikni bartaraf etish yo‘lidagi qat’iy qadamdir. Ayni paytda xususiy bog‘chalar tashkil etish bo‘yicha mavjud imtiyozlarning saqlab qolinishi tadbirkorlik faolligini rag‘batlantirish bilan birga, ushbu sohada davlat va xususiy sektor hamkorligining barqaror model sifatida davom etishidan dalolat beradi.

Barcha maktablarning xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinishi esa ta’lim sifatini jahon andozalari darajasiga ko‘tarish, o‘quvchilarimiz bilimini xolis va obyektiv baholash imkoniyatini yaratadi. Bu — o‘z-o‘zini aldamaslik, haqiqiy natijalarga tayanish falsafasining amaliy ko‘rinishidir.

Alohida ta’kidlash joizki, texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etish va yoshlarni yuqori daromadli kasblarga o‘qitish qamrovini 1 millionga yetkazish g‘oyasi — bu oddiy raqam emas, balki millionlab yosh yigit-qizlarimizning kelajagiga, oilaviy farovonligiga bevosita daxldor bo‘lgan ulkan ijtimoiy loyihadir. “Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi” degan tamoyil — bu davlatning har bir fuqarosiga bergan qat’iy va’dasi, ayni paytda ishonch mandatidir.

Ikkinchi dastur: sog‘lom xalq — barqaror kelajak

Inson salomatligi — har qanday jamiyat farovonligining poydevoridir. Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, bu borada belgilangan vazifalar chinakam davlat siyosatining insonparvarlik mohiyatini namoyon etadi.

Aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazish — jahon amaliyotida ham yuksak ko‘rsatkich hisoblanadi. Bu mablag‘lar, birinchi navbatda, kasalliklarning oldini olish, ya’ni profilaktika tizimini kuchaytirishga yo‘naltiriladi. Chunki kasallikni davolashdan ko‘ra, uning oldini olish ancha samarali va insonparvarlik nuqtai nazaridan ham to‘g‘ri yondashuvdir.

Davlat tibbiy sug‘urtasining mamlakatning barcha xonadonlariga kirib borishi — bu ijtimoiy adolat tamoyilining yorqin ifodasi bo‘lib, har bir fuqaroning, u qayerda yashashidan qat’i nazar, sifatli tibbiy xizmatdan bahramand bo‘lish huquqini kafolatlaydi. Shuningdek, dunyoning eng nufuzli kamida beshta klinikasini mamlakatimizga olib kelish orqali ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini yaratish — bu xalqimizga eng ilg‘or tibbiy xizmatlarni o‘z yurtida taqdim etish, tibbiy turizm o‘rniga aksincha, jahon mutaxassislarini O‘zbekistonga jalb qilish strategiyasidir.

Uchinchi dastur: yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi sari

Iqtisodiyot — davlat qudratining moddiy asosidir. Uchinchi milliy dastur iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazishni nazarda tutadi, bu esa mamlakatimizning jahon iqtisodiy tizimidagi o‘rnini tubdan mustahkamlashga xizmat qiladi.

Kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilish rejasi — bu nafaqat raqam, balki mamlakatimizga bo‘lgan xalqaro ishonchning aniq ko‘rsatkichidir. 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmini 300 milliard dollarga yetkazish, sanoatda 2 million yuqori daromadli ish o‘rni yaratish — bu, avvalambor, oddiy fuqarolarimizning turmush darajasini yuksaltirish, ish bilan bandlik muammosini hal etish yo‘lidagi ulkan qadamdir.

Bugungi kunning eng dolzarb yo‘nalishlaridan biri — startap, venchur va sun’iy intellekt sohalarini rivojlantirish. Yoshlarimizning ijodiy salohiyatini, tadbirkorlik ruhini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun ana shu zamonaviy yo‘nalishlarga ustuvorlik berilishi — kelajak iqtisodiyotining poydevorini bugundan qurish demakdir. Kichik biznesning o‘rta biznesga, o‘rta korxonalarning esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizim yaratish g‘oyasi — tadbirkorlik zanjirining barcha bo‘g‘inlarini uyg‘un rivojlantirish falsafasini aks ettiradi. Bularning barchasi, oxir-oqibat, kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmini 10 ming dollarlik marradan oshirish — ya’ni har bir oilaning farovonligini yuksaltirish maqsadiga xizmat qiladi.

To‘rtinchi dastur: suv va tabiatga munosabatni yangilash

Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv resurslarini asrash va ekologik muvozanatni saqlash — nafaqat mintaqaviy, balki umumbashariy ahamiyat kasb etayotgan muammolardan biridir. To‘rtinchi milliy dastur aynan shu masalaga — suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratilgan.

Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga yetkazish — bu, birinchi navbatda, kelajak avlodlar oldidagi mas’uliyatimizning ifodasidir. Suv — hayot manbai, va uni tejab-tergab ishlatish, zamonaviy texnologiyalar asosida boshqarish endilikda umummilliy marraga, ya’ni har bir fuqaroning, har bir xo‘jalikning burchiga aylanmoqda. Bu dastur qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirish bilan bir qatorda, ekologik barqarorlikni ta’minlashning ham ishonchli kafolatidir.

Beshinchi dastur: adolat va qonun ustuvorligi

Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi — bu haqiqat har qanday jamiyat taraqqiyotining asosiy qonuniyatidir. Beshinchi milliy dastur sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishga qaratilgan.

Huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab tizimli asosda yo‘lga qo‘yish — bu kelajakda huquqiy ongi yuksak, qonunga hurmat bilan qaraydigan fuqarolar jamiyatini shakllantirishning uzoq muddatli, ammo eng samarali yo‘lidir. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarning izchil davom ettirilishi esa biznes muhitiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi.

Ayni paytda kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosiga qarshi kurash choralarining kuchaytirilishi, “yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi murosasiz kurashning yangi bosqichga ko‘tarilishi — bu jamiyatimizni har tomonlama sog‘lomlashtirish, har bir fuqaroning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishning aniq ifodasidir.

Oltinchi dastur: mahalla — taraqqiyotning bosh buyurtmachisi

Xalqimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-umidlari, tadbirkorlarning tashabbuskorligi — bularning barchasi, avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi. Shu bois oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga qaratilgan bo‘lib, bu — davlat boshqaruvi falsafasidagi tub burilishdir.

Endilikda davlat dasturlarini ishlab chiqishga yondashuv butunlay o‘zgaradi: tuman budjeti, investitsiya dasturlari va infratuzilma loyihalari “yuqoridan” emas, balki mahalla buyurtmasi, ya’ni bevosita xalqning o‘zi bildirgan talab va ehtiyoj asosida shakllantiriladi. Bu — fuqarolik jamiyatini mustahkamlashning, davlat va xalq o‘rtasidagi ishonchni yanada chuqurlashtirishning amaliy mexanizmidir. Mahallaning farovonligi eng asosiy mezon sifatida belgilanishi — bu, oxir-oqibat, har bir insonning ovozi eshitilishi, uning manfaati hisobga olinishi kafolatidir.

Yettinchi dastur: tinchlik va do‘stlik diyori sifatidagi nufuz

Yettinchi milliy dastur — O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi xalqaro nufuzini har tomonlama yuksaltirishga qaratilgan. Mamlakatimizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar tashqi siyosati — bu nafaqat diplomatik yutuq, balki xalqimizning uzoq muddatli, barqaror taraqqiyotini ta’minlashning muhim shartidir.

Zero, tinchlik va barqarorlik bo‘lmagan joyda na iqtisodiy o‘sish, na ijtimoiy farovonlik mumkin. O‘zbekistonning mintaqada va undan tashqarida tinchlikparvar, hamkorlikka yo‘naltirilgan siyosat yuritishi — bu mamlakatimizning nafaqat o‘z fuqarolari, balki butun mintaqa xalqlari oldidagi mas’uliyatining ham ifodasidir.

Xulosa: yetti dastur — yagona maqsad sari

Yuqorida ko‘rib chiqilgan yetti milliy dastur — bir-biridan ajralgan holda emas, balki yagona, yaxlit tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Bilimli va malakali avlod — sog‘lom jamiyatning, sog‘lom jamiyat — yuqori texnologiyali iqtisodiyotning, barqaror iqtisodiyot — ekologik xavfsizlikning, adolat va qonun ustuvorligi — ijtimoiy ishonchning, kuchli mahalla — fuqarolik jamiyatining, tinchlikparvar siyosat esa — barcha bu yutuqlarni mustahkamlovchi tashqi omilning poydevoridir.

Ushbu dasturlarning har biri ortida — millionlab fuqarolarimizning kelajakka bo‘lgan umidi, ishonchi va orzu-armonlari yotibdi. Prezidentimiz tomonidan e’lon qilingan bu strategik yo‘nalishlar — Yangi O‘zbekistonning nafaqat bugungi kunini, balki kelajak avlodlar taqdirini ham belgilab beruvchi tarixiy ahamiyatga molik qarorlardir. Bizning har birimizning vazifamiz — ushbu ulug‘vor maqsadlarni amalga oshirishda faol ishtirok etish, o‘z mehnati va bilimi bilan bu buyuk yo‘lga hissa qo‘shishdir. Chunki, oxir-oqibat, Vatan taraqqiyoti — har birimizning shaxsiy mas’uliyatimiz va halol mehnatimiz mevasidir.

Rahimboy Jumaniyozov, pedagogika fanlari doktori, professor.