O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 2-apreldagi “Qishloq va suv xo‘jaligi muhandislarini tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-122-son qarorida belgilangan ilmiy-amaliy vazifalar ijrosini ta’minlash, shuningdek, Xiva tumanidagi ekologik holati keskinlashgan G‘ovuk ko‘lining mavjud holatini o‘rganish maqsadida ilmiy-texnik kuzatuv ishlari olib borildi.

Ilmiy-texnik kuzatuv jarayonida “TIQXMMI” Milliy tadqiqot universiteti professori, viloyat hokimining qishloq va suv xo‘jaligi masalalari bo‘yicha ilmiy maslahatchisi B. Matyakubov, Xiva tumani “Suv yetkazib berish xizmati” davlat muassasasi “Suv resurslaridan foydalanish sho‘basi” yetakchi mutaxassisi Farhod Kuramboyev hamda G‘ovuk ko‘li hududidagi faollar ishtirok etdi.

Kuzatuv davomida ko‘lning gidrologik va geoekologik holati, suv almashinuvi, atrofidagi drenaj tarmoqlari, suv manbalari, muhofaza zonasidagi mavjud holat hamda hududning biologik xilma-xilligi o‘rganildi.

Aniqlangan muammolar

Ilmiy kuzatuv natijasida G‘ovuk ko‘lida qator ekologik muammolar mavjudligi aniqlandi. Jumladan:

·             ko‘l suvining tabiiy harakati va almashinuvi to‘xtaganligi sababli suvning turg‘un holatga kelib qolgani;

·             havo haroratining ko‘tarilishi va suv oqimining mavjud emasligi natijasida suvdagi erigan kislorod miqdorining keskin kamaygani;

·             yillar davomida ko‘l tubida to‘plangan qora organik loyqa anaerob jarayonlar ta’sirida vodorod sulfidi, ammiak va metan kabi gazlarning hosil bo‘lishiga sabab bo‘layotgani;

·             ko‘l tubi va qirg‘oq hududlarida to‘plangan organik chiqindilarning chirishi natijasida atrof-muhitga yoqimsiz hid tarqalayotgani;

·             ko‘lni suv bilan ta’minlovchi manbalar hamda mavjud drenaj tarmoqlarining holatini yaxshilash zarurligi;

·             ko‘l atrofidagi muhofaza zonasida ayrim inshootlar barpo etilayotgani va ulardan foydalanish holatini nazorat qilish zarurligi;

·             hududning biologik xilma-xilligi va baliqchilik resurslarini rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish lozimligi qayd etildi.

Shuningdek, ko‘l hududini obodonlashtirish, uning barcha qirg‘oq qismlarini tartibga keltirish va ekologik muhitni yaxshilash zarurligi ta’kidlandi.

Mutaxassislar tavsiyalari

Ilmiy-texnik kuzatuv yakunlari asosida mavjud muammolarni bartaraf etish bo‘yicha qator tavsiyalar ishlab chiqildi.

Avvalo, ko‘lda yuzaga kelgan ekologik vaziyatni kompleks o‘rganish uchun ekolog, gidroximik va gidrolog mutaxassislarni jalb etish, ularning ilmiy asoslangan xulosa va takliflari asosida muammoni bartaraf etish bo‘yicha tezkor chora-tadbirlar ishlab chiqish maqsadga muvofiq.

Shuningdek:

·             ko‘lga tushayotgan maishiy, sanoat va zovur suvlarini nazoratga olish;

·             ko‘lga toza suv oqimini kiritish va suv almashinuvini ta’minlash;

·             kirish va chiqish kanallarini tozalash hamda doimiy suv aylanishini tiklash;

·             qirg‘oq hududlarini chiriyotgan organik moddalardan tozalash;

·             zarur hollarda ekologik jihatdan xavfsiz tabiiy sorbentlardan foydalanish;

·             ko‘lning to‘rt tomonida yashil belbog‘ va ekologik zonalar tashkil etish;

·             50–100 metrlik muhofaza zonasi rejimini kuchaytirish va tegishli obyektlarda mahalliy tozalash inshootlari hamda septik tizimlardan foydalanishni yo‘lga qo‘yish;

·             ko‘lning biologik muvozanatini tiklash va baliqchilik resurslarini rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish tavsiya etildi.

Bundan tashqari, ko‘l suvining sifat ko‘rsatkichlarini muntazam ravishda monitoring qilib borish, olingan natijalarni tahlil qilish va ekologik holatdagi o‘zgarishlarga qarab tegishli choralarni ko‘rish zarurligi qayd etildi.

G‘ovuk ko‘lida olib borilgan mazkur ilmiy-texnik kuzatuvlar hududning ekologik holatini chuqur o‘rganish, mavjud muammolarni ilmiy asosda baholash hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.