(“Dunyo mamlakatlari” ensiklopedik nashrining uchinchi boyitilgan tahriri munosabati bilan)

Dunyo tobora kichrayib, chegaralar shartli tus olayotgan, axborot oqimi esa kun sayin jadallashayotgan hozirgi zamonda bilim — eng qimmatli sarmoyaga aylanmoqda. Ayniqsa, xalqaro munosabatlar, diplomatiya, tashqi iqtisodiy aloqalar va madaniyatlararo muloqot kuchayib borayotgan bir paytda, dunyo mamlakatlari tarixi, siyosiy tuzumi, iqtisodiyoti va madaniyati haqida tizimli bilimga ega bo‘lish nafaqat mutaxassislarga, balki har bir fuqaroga zarur ehtiyojga aylanib bormoqda. Bugungi kunda dunyoga yuz tutgan va jahon hamjamiyati tomonidan tan olinayotgan Yangi O‘zbekiston nufuzi haqida so‘z yuritar ekanmiz, uning har bir fuqarosi, ayniqsa, mas’ul vazifadagi insonlar dunyo mamlakatlarining tarixi, aholisi, bugungi taraqqiyoti hamda mamlakatimiz bilan bog‘liq diplomatik munosabatlar haqida yetarli bilim va tasavvurga ega bo‘lishi nafaqat shaxsiy eruditsiyaning, balki davlat manfaatlarini munosib ifoda eta olishning ham muhim sharti hisoblanadi.

Aynan shu nuqtai nazardan qaralganda, siyosatshunoslik fanlari bo‘yicha falsafa doktori, iqtidorli jurnalist, tarjimon va dramaturg Laziz Rahmatov tomonidan ko‘p yillik izlanishlar samarasi o‘laroq tayyorlangan “Dunyo mamlakatlari” nomli monumental asar alohida e’tiborga loyiqdir. Ushbu kitob oddiy ma’lumotnoma emas, balki o‘zining mazmun-mohiyati, keng qamrovi va ilmiy-amaliy ahamiyati bilan haqiqiy qomusiy manba darajasiga ko‘tarilgan asardir. Unda jamlangan ma’lumotlar nafaqat raqamlar va faktlar majmui, balki muallifning yillar davomida to‘plagan tajribasi, tahliliy fikrlashi va dunyoqarashining ham yorqin ifodasidir.

Kitobga bo‘lgan ehtiyoj va yangi nashrning ahamiyati

Jamiyatda bunday tizimli ma’lumotnomalarga bo‘lgan ehtiyoj ortib borishi kitobning uchinchi, ancha boyitilgan va to‘ldirilgan nashrini dunyo yuzini ko‘rishiga asosiy sabab bo‘ldi. Keng jamoatchilikka taqdim etilgan yangi nashr nafaqat mazmun jihatidan, balki hajman ham ancha kengaytirilgan bo‘lib, bu hol muallifning o‘z ishiga mas’uliyat bilan yondashgani, doimiy ravishda uni takomillashtirib borayotganidan dalolat beradi. 2019 yilda chop etilgan avvalgi nashrdan so‘ng tayyorlangan mazkur yangilangan versiya xalqaro munosabatlardagi so‘nggi o‘zgarishlar, geosiyosiy jarayonlar hamda davlatlarning ichki rivojlanish tendensiyalarini chuqur tahlil qilgan holda yaratilgani bilan alohida ahamiyatga ega. Bu esa kitobning ilmiy va amaliy qiymatini yanada oshirib, uni zamonaviy dunyoni anglashda muhim manbalardan biriga aylantiradi.

Muhimi shundaki, dunyo siyosiy xaritasi, davlatlararo munosabatlar, iqtisodiy ittifoqlar va geosiyosiy markazlar tobora tezkor o‘zgarayotgan bir sharoitda, statik ma’lumotlar bilan cheklanib qolish mumkin emas. Aynan shuning uchun ham muallif har bir yangi nashrda kitobni faqat to‘ldirish bilan kifoyalanmay, balki uni tubdan yangilash, zamon talablariga moslashtirish yo‘lidan bormoqda. Bu esa asarning hayotiyligini, uning doimiy ravishda o‘z dolzarbligini saqlab qolishini ta’minlaydi.

Asarning mazmuni va qamrovi

2026 yilda nashr etilgan mazkur ensiklopedik kitob dunyoning deyarli barcha mamlakatlari haqidagi batafsil va muhim ma’lumotlarni o‘zida mujassam etgan. Unda har bir davlatning tabiati, dini, aholisi, siyosiy tuzumi, tarixi, iqtisodiyoti, tashqi siyosati, shuningdek, global beqarorlik sharoitida yuzaga kelayotgan yangi siyosiy jarayonlar hamda O‘zbekiston Respublikasi bilan o‘zaro munosabatlari atroflicha yoritilgan. Bunday keng qamrovli yondashuv kitobni nafaqat ma’lumotnoma, balki tahliliy asar darajasiga ko‘taradi, zero unda har bir davlat haqidagi ma’lumotlar alohida-alohida emas, balki umumjahon siyosiy-iqtisodiy jarayonlari kontekstida berilgan.

Salkam 1200 sahifadan iborat bo‘lgan hamda alifbo tartibida joylashtirilgan ushbu nashr 236 ta mamlakat va o‘zini o‘zi boshqaruvchi hududlarni qamrab olgan bo‘lib, mingga yaqin rangli suratlar bilan boyitilgan. Bunday hajm va sifat — kitob ustida olib borilgan ulkan mehnat, izlanish va mas’uliyatning natijasidir. Har bir mamlakat haqidagi ma’lumotlar nafaqat matn, balki vizual ma’lumotlar — rasmlar, bayroqlar, xarita tasvirlari orqali ham boyitilgani kitobning idrok etilishini yanada osonlashtiradi va o‘quvchida dunyo haqida yaxlit tasavvur uyg‘otadi.

Muallif Laziz Rahmatovning chuqur tahliliy yondashuvi va keng qamrovli bilimlari asosida tayyorlangan mazkur nashr o‘quvchiga dunyo mamlakatlari haqida tizimli, ishonchli va zamonaviy ma’lumotlarni taqdim etadi. Bu borada muallifning siyosatshunoslik sohasidagi ilmiy tayyorgarligi, jurnalistik tajribasi hamda tarjimonlik faoliyati orqali turli tillarda mavjud manbalardan foydalana olish imkoniyati asarning ilmiy asoslanganligini ta’minlagan muhim omillardan biri bo‘ldi.

Muallifning falsafasi va kitobning ma’rifiy vazifasi

Kitob muallifi Laziz Rahmatov ta’kidlaganidek: “Dunyo — go‘zal xilqat. Inson sayyoramiz ajoyibotlarini, bashariyatning turfa olamini qanchalik ko‘p tanisa va anglasa, shunchalik kengroq tafakkur qilishga intiladi”. Ushbu fikr kitobning asosiy g‘oyaviy mag‘zini tashkil etadi — bilim orttirish shunchaki axborot to‘plash emas, balki inson tafakkurining kengayishi, dunyoqarashining boyishi, millatlararo tushunishning chuqurlashuvi uchun vosita hisoblanadi.

Bugungi globallashuv va internet asrida, ijtimoiy tarmoqlar jadal rivojlanayotgan bir sharoitda, aynan mana shunday tizimli va ishonchli manbalarning ahamiyati yanada ortadi. Internetda mavjud bo‘lgan ma’lumotlarning katta qismi tarqoq, tasdiqlanmagan yoki bir tomonlama bo‘lishi mumkin, holbuki “Dunyo mamlakatlari” kitobida jahon mamlakatlariga oid eng muhim va ishonchli ma’lumotlar tizimli hamda keng qamrovda jamlangan. Haqiqatan ham, ushbu mukammal va salmoqli asarni qo‘lga olgan inson dunyo davlatlari haqida zarur ma’lumotlarni izlash uchun qidiruv tizimlari yoki boshqa manbalarga murojaat qilishga ehtiyoj sezmaydi.

Ta’lim tizimi va yoshlar tarbiyasidagi o‘rni

O‘zbekiston Respublikasi Muvofiqlashtirish Kengashining tashabbusi bilan mazkur kitobni respublikamiz oliy ta’lim muassasalariga taqdim etish ishlari yo‘lga qo‘yilgani alohida qoniqish bilan ta’kidlashga arziydi. Bu tashabbus nafaqat bir kitobning tarqatilishi, balki yosh avlodda dunyo siyosati, xalqaro munosabatlar va global jarayonlar haqida tizimli bilim shakllantirishga qaratilgan davlat darajasidagi e’tibor namunasidir. Oliy ta’lim muassasalari kutubxonalarida bunday qomusiy manbalarning mavjudligi talabalar, yosh tadqiqotchilar va o‘qituvchilar uchun ishonchli bilim manbai bo‘lib xizmat qiladi.

Shu munosabat bilan kitob muallifi Laziz Rahmatov, ustoz-shogirdlik an’analariga sodiq qolgan holda, universitetimizga tashrif buyurib, ushbu uchta kitobni hurmatli rektorimizga shaxsan yetkazishni istadi. Bu — faqatgina rasmiy tadbir emas, balki ilm ahli o‘rtasidagi vorislik, hurmat va bilimga bo‘lgan sadoqatning yorqin namunasi edi. Ustozning shogirdiga, shogirdning esa o‘z navbatida jamiyatga xizmat qilishi — ilm-fan taraqqiyotining uzviy zanjirini tashkil etadi.

 Xulosa qilib aytganda, “Dunyo mamlakatlari” kitobi — bu shunchaki ma’lumotnoma emas, balki zamonaviy O‘zbekiston fuqarosining dunyoqarash kengligi, bilim saviyasi va xalqaro jarayonlarni anglash darajasini oshirishga xizmat qiladigan muhim ma’rifiy vosita hisoblanadi. Unda jamlangan sistemali, ishonchli va dolzarb ma’lumotlar nafaqat mutaxassislar, balki keng kitobxonlar ommasi uchun ham qimmatli manba bo‘lib xizmat qiladi. Chunki kitobda jahon mamlakatlariga oid eng muhim ma’lumotlar bir joyda, tizimli va puxta tarzda jamlangan.

Shu ma’noda, mazkur asar nafaqat ensiklopedik qo‘llanma, balki zamonaviy dunyoni anglashga xizmat qiluvchi muhim ma’rifiy manba sifatida ham yuksak qadrga egadir. Laziz Rahmatovning bu boradagi tinimsiz mehnati, izlanishi va mas’uliyatli yondashuvi natijasida yaratilgan mazkur asar kelajakda ham takomillashib, O‘zbekiston kitobxonlari va ilm ahli uchun ishonchli hamroh bo‘lib xizmat qilishiga shubha yo‘q.

Rahimboy Jumaniyozov, professor, universitet matbuot kotibi

Bahriddin Muqimov, “Gumanitar fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi